تفاوت صدای طبیعی یخچال با صدای سوختن کمپرسور (موتور)
یخچال یکی از وسایل برقی خانه است که تقریباً به‌صورت شبانه‌روزی کار می‌کند. به همین دلیل شنیدن صداهای مختلف از آن طبیعی است؛ اما همه صداها نشانه سلامت دستگاه نیستند. گاهی صدای یخچال به دلیل عملکرد عادی کمپرسور، فن، لوله‌های مبرد یا چرخه یخ‌زدایی ایجاد می‌شود و گاهی صداهایی مانند وزوز شدید، تق‌تق مداوم، کلیک‌های پشت‌سرهم یا ناله غیرعادی می‌توانند نشانه خرابی کمپرسور یا یکی از قطعات راه‌انداز آن باشند.
تشخیص تفاوت صدای طبیعی یخچال با صدای سوختن کمپرسور اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بی‌توجهی به صداهای غیرعادی ممکن است باعث افزایش فشار روی موتور، آسیب دیدن رله استارت، بالا رفتن مصرف برق و در نهایت سوختن کامل کمپرسور شود. البته صرفاً با شنیدن صدا نمی‌توان با اطمینان گفت موتور یخچال سوخته است. برای تشخیص دقیق باید زمان ایجاد صدا، شدت آن، وضعیت سرمایش، دمای بدنه و عملکرد فن‌ها نیز بررسی شود.
در این مقاله، انواع صداهای طبیعی یخچال، صداهای هشداردهنده کمپرسور، علائم سوختن موتور و روش تشخیص اولیه آن‌ها را بررسی می‌کنیم.
صدای طبیعی یخچال چگونه است؟
یخچال در زمان کارکرد صداهای متنوعی تولید می‌کند. این صداها معمولاً کوتاه، یکنواخت و متناسب با چرخه کاری دستگاه هستند. کمپرسور برای گردش گاز مبرد، فن‌ها برای جابه‌جایی هوا و سیستم دیفراست برای ذوب کردن برفک‌ها فعال می‌شوند و هرکدام صدای مخصوص خود را دارند.
۱. صدای آرام و یکنواخت کمپرسور
کمپرسور سالم معمولاً صدایی شبیه وزوز یا هوم آرام ایجاد می‌کند. این صدا ممکن است در بعضی ساعات بیشتر و در برخی زمان‌ها کمتر باشد. هنگام روشن شدن موتور، صدای آن کمی افزایش پیدا می‌کند و پس از چند ثانیه به یک صدای یکنواخت می‌رسد.
صدای طبیعی کمپرسور ویژگی‌های زیر را دارد:
- شدت آن بسیار زیاد نیست.
- به‌صورت یکنواخت شنیده می‌شود.
- همراه با لرزش شدید بدنه نیست.
- بعد از مدتی بدون صدای تق‌تق یا خاموش و روشن شدن مکرر ادامه پیدا می‌کند.
- سرمایش ی پیدا می‌کند.
- سرمایش یخچال و فریزر در وضعیت عپرسور ممکن است در روزهای گرم، پس از باز ماندن درب یا هنگام قرار دادن غذای گرم، مدت بیشتری کار کند. طولانی شدن زمان کار موتور به‌تنهایی به معنی سوختن کمپرسور نیست.
۲. صدای عبور گاز مبرد در لوله‌ها
گاهی صدایی شبیه شرشر آب، قل‌قل یا عبور مایع از لوله‌ها شنیده می‌شود. این صدا معمولاً زمانی ایجاد می‌شود که گاز مبرد در مدار سرمایش حرکت می‌کند. چنین صدایی در بسیاری از یخچال‌ها طبیعی است و به‌خصوص پس از خاموش شدن کمپرسور یا شروع چرخه جدید سرمایش بیشتر شنیده می‌شود.
اگر صدای عبور گاز خفیف باشد و یخچال سرمایش مناسبی داشته باشد، معمولاً جای نگرانی نیست. اما صدای قل‌قل بسیار شدید همراه با کاهش سرمایش می‌تواند به کمبود گاز، گرفتگی مدار یا وجود مشکل در سیستم تبرید مربوط باشد.
۳. صدای فن داخل فریزر
فن اواپراتور در قسمت داخلی فریزر، هوای سرد را در کابین به گردش درمی‌آورد. صدای این فن معمولاً شبیه وزش آرام هوا یا چرخش یک موتور کوچک است. با باز کردن درب فریزر، در بسیاری از مدل‌ها فن متوقف می‌شود؛ بنابراین تغییر صدای فن هنگام باز و بسته کردن درب می‌تواند طبیعی باشد.
اگر فن با پره‌های یخ‌زده برخورد کند، صدایی شبیه ساییده شدن، تق‌تق یا خرخر ایجاد می‌شود. در این شرایط ممکن است سرمایش یخچال کاهش یابد یا داخل فریزر برفک غیرعادی ایجاد شود.
۴. صدای فن کندانسور
فن کندانسور در بخش پایینی یا پشتی یخچال قرار دارد و وظیفه خنک کردن کمپرسور و کندانسور را بر عهده دارد. صدای آرام چرخشرسور و کندانسور را بر عهده دارد. صدای آرام چرخش، شل شدن قاب یا خراب شدن بلبرینگ می‌تواند صدای آن را افزایش دهد.
برای تشخیص صدای فن از کمپرسور، باید به محل ایجاد صدا توجه کرد. صدای فن معمولاً با چرخش پره و جریان هوا همراه است، درحالی‌که صدای کمپرسور از بدنه موتور و لوله‌های متصل به آن به گوش می‌رسد.
۵. صدای کلیک هنگام روشن و خاموش شدن
شنیدن یک صدای کلیک کوتاه هنگام فعال یا غیرفعال شدن ترموستات، رله یا برخی قطعات کنترلی ممکن است طبیعی باشد. همچنین در بعضی یخچال‌ها، شیر برقی آب و سیستم یخ‌ساز هنگام فعال شدن صدای کلیک یا ضربه کوتاه ایجاد می‌کنند.
مشکل زمانی ایجاد می‌شود که صدای کلیک پشت‌سرهم تکرار شود و موتور هر بار تلاش کند روشن شود اما موفق نشود.
صدای سوختن یا خرابی کمپرسور یخچال چه ویژگی‌هایی دارد؟
سوختن کمپرسور معمولاً با یک صدای مشخص و واحد همراه نیست. کمپرسور ممکن است به دلایل مختلفی مانند اتصال کوتاه سیم‌پیچ، قفل مکانیکی، فشار زیاد در مدار، خرابی رله استارت یا داغ شدن بیش از حد از کار بیفتد. بنابراین باید صدا را در کنار علائم دیگر بررسی کرد.
۱. صدای تق‌تق مکرر هنگام استارت
یکی از نشانه‌های رایج خرابی کمپرسور یا قطعات راه‌انداز، صدای تق‌تق با فاصله‌های چند ثانیه‌ای است. در این حالت کمپرسور تلاش می‌کند روشن شود، اما به دلیل افزایش جریان، اورلود حرارتی مدار را قطع می‌کند. پس از کمی خنک شدن، موتور دوباره تلاش می‌کند و همین چرخه تکرار می‌شود.
دلایل احتمالی این وضعیت عبارت‌اند از:
- خرابی رله استارت یا قطعه PTC
- معیوب بودن خازن راه‌انداز
- گیرپاژ یا قفل مکانیکی کمپرسور
- ضعیف شدن سیم‌پیچ‌های موتور
- پایین بودن ولتاژ برق
- افزایش فشار گاز در مدار تبرید
تق‌تق مداوم به‌خصوص زمانی مهم است که همراه با گرم شدن بیش از حد کمپرسور و کاهش سرمایش باشد.
۲. وزوز شدید و خاموش شدن سریع موتور
گاهی کمپرسور پس از اتصال برق، صدایی شبیه وزوز شدید تولید می‌کند و چند ثانیه بعد خاموش می‌شود. این حالت معمولاً نشان می‌دهد موتور این حالت معمولاً نشان می‌دهد موتور نمی‌تواند به‌درستی راه‌اندازی شودد سیم‌پیچ راه‌انداز را وارد مدار کند، کمپرسور جریان زیادی می‌کشد و اورلود آن را خاموش می‌کند.
تکرار این وضعیت می‌تواند به سیم‌پیچ کمپرسور آسیب بزند. بهتر است در چنین شرایطی یخچال چندین بار پشت‌سرهم روشن و خاموش نشود؛ زیرا هر بار استارت ناموفق فشار زیادی به موتور وارد می‌کند.
۳. صدای ناله، زوزه یا ساییدگی از قسمت موتور
صدای زوزه غیرعادی، ناله ممتد یا صدای ساییده شدن فلز از کمپرسور می‌تواند به خرابی مکانیکی داخلی مربوط باشد. کمپرسور دارای قطعات متحرکی است که در محفظه بسته روغن‌کاری می‌شوند. کاهش روغن، فرسودگی قطعات داخلی یا آسیب مکانیکی می‌تواند باعث تماس و اصطکاک غیرطبیعی شود.
این صدا را باید از صدای فن جدا کرد. صدای فن معمولاً با تغییر سرعت یا توقف فن تغییر می‌کند؛ اما صدای خرابی مکانیکی کمپرسور از محفظه موتور می‌آید و همزمان با کارکرد کمپرسور باقی می‌ماند.
۴. لرزش شدید همراه با صدای کوبش
کمپرسور هنگام روشن شدن مقدار کمی لرزش دارد، اما این لرزش نباید باعث حرکت بدنه یا کوبیده شدن موتور به قاب یخچال شود. شل شدن پایه‌های لاستیکی، شکستن بست‌ها یا خرابی داخلی کمپرسور می‌تواند باعث ایجاد لرزش و صدای کوبش شود.
اگر موتور به بدنه، لوله‌ها یا قاب پشت یخچال برخورد کند، ممکن است صدای کمپرسور شدیدتر از واقعیت به گوش برسد. در این وضعیت ممکن است خود موتور کاملاً سوخته نباشد و مشکل با تنظیم پایه‌ها یا اصلاح موقعیت لوله‌ها برطرف شود.
تفاوت صد تنظیم پایه‌ها یا اصلاح موقعیت لوله‌ها برطرف شود.
تفاوت صد کاربران با شنیدن تق‌تق یا وزوز، تصور می‌کنند کمپرسور کاملاً سوخته است؛ درحالی‌که گاهی ایراد از رله استارت یا اورلود حرارتی است. رله استارت وظیفه دارد جریان لازم برای راه‌اندازی موتور را تأمین کند. اگر این قطعه خراب شود، کمپرسور سالم نیز نمی‌تواند به‌درستی شروع به کار کند.
نشانه‌های احتمالی خرابی رله استارت
- صدای تق‌تق در فواصل منظم
- تلاش کمپرسور برای روشن شدن و خاموش شدن سریع
- داغ شدن رله
- بوی سوختگی در قسمت پایینی یخچال
- روشن نشدن موتور با وجود سالم بودن برق ورودی
- عملکرد موقت موتور پس از خنک شدن
نشانه‌های محتمل خرابی خود کمپرسور
- وجود اتصال سیم‌پیچ به بدنه
- صدای مکانیکی شدید و غیرعادی
- داغ شدن بیش از حد موتور
- عدم ایجاد سرمایش با وجود کارکرد کمپرسور
- جریان مصرفی بسیار زیاد
- گیرپاژ و ناتوانی موتور در راه‌اندازی حتی پس از تعویض رله
تشخیص نهایی به اندازه‌گیری مقاومت سیم‌پیچ‌ها، تست اتصال بدنه، بررسی جریان مصرفی و ارزیابی فشار مدار نیاز دارد. بنابراین فقط بر اساس صدا نباید کمپرسور را تعویض کرد.
علائم همراه سوختن کمپرسور یخچال
صدای غیرعادی زمانی اهمیت بیشتری دارد که با علائم زیر همراه باشد:
کاهش محسوس سرمایش
اگر کمپرسور صدای غیرطبیعی دارد اما دمای یخچال و فریزر همچنان مناسب است، احتمال خرابی کامل موتور کمتر است؛ هرچند ممکن است ایراد در مراحل اولیه باشد. اما کاهش سرمایش همراه با صدای تق صدای تق‌تق، وزوز یا زوزه نیازمند### داغ شدن شدید کمپرسور
کمپرسور در حالت عادی گرم می‌شود، اما نباید آن‌قدر داغ باشد که لمس آن خطرناک شود یا بوی سوختگی ایجاد کند. داغ شدن بیش از حد می‌تواند از فشار کاری بالا، تهویه نامناسب، خرابی فن کندانسور، کمبود گاز یا آسیب سیم‌پیچ ناشی شود.
بوی سوختگی
بوی لاک سوخته، پلاستیک داغ یا سیم سوخته از پشت یخچال یک علامت هشدار جدی است. این بو ممکن است بو ممکن است از رله استارت، سیم‌کشیال کمپرسور یا برد تغذیه ایجاد شود. در چنین شرایطی ابتدا دوشاخه را از پریز خارج کنید و از روشن کردن مجدد دستگاه خودداری کنید.
پریدن فیوز یا محافظ برق
اگر هنگام روشن شدن یخچال فیوز برق می‌پرد، احتمال اتصال کوتاه در کمپرسور، رله، فیلتر نویزگیر، برد یا المنت دیفراست وجود دارد. نوع فیوزی که قطع می‌شود و زمان قطع شدن آن، اطلاعات مهمی درباره محل ایراد ارائه می‌دهد.
روشن و خاموش شدن مکرر
خاموش و روشن شدن مکرر موتور در فاصله کوتاه می‌تواند ناشی از خرابی اورلود، افزایش دمای کمپرسور، ضعف ولتاژ برق یا مشکل در برد کنترل باشد. ادامه این وضعیت به موتور فشار زیادی وارد می‌کند.
علت پریدن فیوز برق منزل بلافاصله بعد از روشن شدن یخچال
علت پریدن فیوز برق منزل بلافاصله پس از روشن شدن یخچال معمولاً نشان‌دهنده اتصال کوتاه یا جریان‌کشی غیرعادی در مدار است. اگر فیوز در همان لحظه اتصال دوشاخه قطع شود، باید کابل برق، دوشاخه، فیلتر نویزگیر و برد ورودی هم شوند. اگر چند ثانیه بعد، همزمان با صدای استارت کمپرسور فیوز بپرد، خرابی رله استارت، خازن یا سیم‌پیچ‌های موتور محتمل‌تر است. در یخچال‌های نوفراست نیز پریدن محافظ جان هنگام شروع چرخه دیفراست می‌تواند به نشتی برق المنت یا اتصال آن به بدنه مربوطست می‌تواند به نشتی برق المنت یا اتصال آن به بدنه مربوط باشد. برای بررسی منزل بلافاصله بعد از روشن شدن یخچال» را مطالعه کنید؛ در آن دلایل مختلف قطع شدن فیوز، روش تشخیص نوع ایراد و نکات ایمنی عیب‌یابی توضیح داده شده است.
چگونه صدای کمپرسور را از صدای فن تشخیص دهیم؟
برای تشخیص محل صدا، ابتدا به زمان شروع و توقف آن توجه کنید. اگر با باز کردن درب فریزر صدا قطع شود، احتمالاً منشأ آن فن داخلی است. در بسیاری از مدل‌ها، باز شدن درب باعث توقف موقت فن اواپراتور می‌شود.
اگر صدا از بخش پایینی پشت یخچال شنیده شود، باید کمپرسور و فن کندانسور را بررسی کرد. صدای فن معمولاً با حرکت پره‌ها، جریان هوا و گاهی لرزش قاب همراه است. صدای کمپرسور بیشتر به‌صورت وزوز، لرزش بدنه یا صدای مکانیکی از محفظه موتور شنیده می‌شود.
برای یک بررسی اولیه می‌توان این موارد را کنترل کرد:
- یخچال را از دیوار کمی فاصله دهید.
- محل دقیق صدا را بدون لمس قطعات برقی شناسایی کنید.
- به منظم یا نامنظم بودن صدا توجه کنید.
- بررسی کنید صدا همزمان با روشن شدن کمپرسور ایجاد می‌شود یا نه.
- دمای فریزر و یخچال را بررسی کنید.
- وجود لرزش شدید، بوی سوختگی یا پریدن فیوز را جدی بگیرید.
از وارد کردن ابزار یا دست به قسمت پشتی یخچال در زمان اتصال برق خودداری کنید.
تأثیر تراز نبودن یخچال بر افزایش صدا
گاهی صدایی که به خرابی کمپرسور نسبت داده می‌شود، در واقع به دلیل تراز نبودن دستگاه یا تماس لوله‌ها با بدنه ایجاد می‌شود. اگر یخچال روی سطح ناصاف قرار گرفته باشد، لرزش کمپرسور به کف و بدنه منتقل شده و صدای وزوز یا کوبش ایجاد می‌کند.
همچنین ممکن است لوله‌های مسی پشت یخچال به یکدیگر یا به قاب فلزی تماس داشته باشند. در این حالت با شروع کار کمپرسور، لرزش لوله‌ها باعث صدای تق‌تق یا لرزش فلزی می‌شود. تنظیم پایه‌های یخچال و ایجاد فاصله مناسب بین لوله‌ها و بدنه می‌تواند این صدا را کاهش دهد.
البته برای جابه‌جا کردن لوله‌های مسی نباید فشار زیادی وارد کرد؛ زیرا ترک خوردن یا شکستن آن‌ها باعث نشت گاز مبرد و ایجاد هزینه تعمیر بیشتر می‌شود.
چه زمانی باید یخچال را خاموش کنیم؟
در شرایط زیر بهتر است یخچال را از برق بکشید و تا زمان بررسی تخصصی دوباره روشن نکنید:
- بوی سوختگی از پشت یا زیر یخچال احساس می‌شود.
- فیوز هر بار پس از روشن کردن دستگاه می‌پرد.
- کمپرسور صدای تق‌تق مداوم دارد و روشن نمی‌شود.
- بدنه کمپرسور بیش از حد داغ شده است.
- از پشت یخچال دود یا جرقه دیده می‌شود.
- صدای شدید ساییدگی یا کوبش از موتور شنیده می‌شود.
- یخچال سرمایش ندارد و موتور به‌صورت مداوم تلاش می‌کند روشن شود.
- سیم یا دوشاخه داغ، تغییررنگ‌داده یا ذوب شده است.
در این شرایط، چند بار وصل کردن برق برای آزمایش می‌تواند خرابی را تشدید کند.
ارتباط صدای یخچال با نیاز به تعمیرکار متخصص
تعمیر کمپرسور یخچال فقط به تعویض موتور محدود نمی‌شود. پیش از تصمیم‌گیری باید رله استارت، اورلود، خازن، ولتاژ ورودی، سیستم کنترل، فن‌ها، فشار گاز و وضعیت سیم‌پیچ‌ها بررسی شوند. تعویض کمپرسور بدون رفع علت اصلی ممکن است باعث تکرار خرابی شود.
همان‌طور که برای خدمات تخصصی تعمیر لباسشویی شهر قدس، بررسی برد، موتور، پمپ تخلیه و قطعات برقی باید توسط تعمیرکار آشنا با ساختار دستگاه انجام شود، در مورد یخچال نیز تشخیص صدای موتور به تجربه و تجهیزات نیاز دارد. تکنسین باید بتواند صدای کمپرسور را از صدای فن، لوله‌های مبرد، رله استارت و لرزش بدنه تفکیک کند.
روش‌های پیشگیری از خرابی و صدای غیرعادی کمپرسور
صداهای غیرطبیعی، نکات زیر را رعایت کنید:
فاصله مناسب از دیوار
یخچال باید فضای کافی برای گردش هوا در پشت و اطراف خود داشته باشد. چسباندن دستگاه به دیوار باعث افزایش دمای کمپرسور و بیشتر شدن زمان کار آن می‌شود.
تمیز دمای کمپرسور و بیشتر شدن زمان کار آن می‌شود.
تمیز حرارت می‌شود. در نتیجه کمپرسور مدت بیشتری کار کرده و دمای آن افزایش می‌یابد. تمیزکاری باید با قطع کامل برق و بدون آسیب زدن به لوله‌ها انجام شود.
استفاده از محافظ استاندارد
نوسان شدید برق می‌تواند به برد، رله و سیم‌پیچ کمپرسور آسیب بزند. محافظ برق مناسب با تأخیر زمانی، از استارت فوری موتور پس از قطع و وصل برق جلوگیری می‌کند.
باز نگذاشتن درب یخچال
باز ماندن درب باعث ورود گرما و رطوبت می‌شود. در نتیجه کمپرسور برای مدت طولانی‌تری کار می‌کند و فشار بیشتری به آن وارد می‌شود.
قرار ندادن غذای داغ داخل یخچال
غذای داغ دمای کابین را بالا می‌برد و باعث می‌شود موتور برای رسیدن به دمای تنظیم‌شده مدت بیشتری کار کند.
توجه به صداهای جدید
اگر صدای یخچال به‌تازگی تغییر کرده است، آن را نادیده نگیرید. تشخیص زودهنگام خرابی رله، فن یا پایه‌های کمپرسور می‌تواند از آسیب جدی‌تر به موتور جلوگیری کند.
جمع‌بندی
صدای آرام و یکنواخت کمپرسور، وزش ملایم فن، عبور گاز مبرد و برخی کلیک‌های کوتاه معمولاً بخشی از عملکرد طبیعی یخچال هستند. در مقابل، تق‌تق مداوم، وزوز شدید همراه با خاموش شدن، زوزه، صدای ساییدگی، لرزش کوبشی و بوی سوختگی می‌توانند نشانه خرابی کمپرسور یا قطعات مرتبط با آن باشند.
با این حال، صدای غیرعادی به‌تنهایی برای اعلام سوختن موتور کافی نیست. رله استارت، اورلود، فن کندانسور، لوله‌های پشت دستگاه، پایه‌های موتور و برد کنترل نیز می‌توانند صداهایی مشابه ایجاد کنند. کاهش سرمایش، داغ شدن شدید کمپرسور، پریدن فیوز و بوی سوختگی علائم مهمی هستند که باید همزمان با صدا بررسی شوند.
در صورت تکرار صدای تق‌تق، قطع شدن فیوز یا مشاهده بوی سوختگی، یخچال را خاموش کنید و عیب‌یابی را به تعمیرکار متخصص بسپارید. ادامه کار دستگاه در چنین شرایطی ممکن است هزینه تعمیر را افزایش دهد و به کمپرسور یا برد الکترونیکی آسیب بیشتری وارد کند.
